Ciekawostki z rych dziedzin, zagadki logiczne i matematyczne, ciekawe wynalazki i ich historia.

MENU - Ciekawostki i zagadki.
Strona główna
Aktualności
Ciekawostki
Zagadki
Pseudobzdurki
Wynalazki
Nagrody Darwina
99 Absurdów Świata
Czy wiesz, że...?
Różne powody
Historia nauki
Stare prawa morskie
DUPP
Zagadkowe Forum
Kontakt
Szukaj
Mapa strony
 

Ostatnio dodane wiadomoci, ciekawostki, zagadki i wynalazki.
 
arrow Strona główna arrow Ciekawostki arrow Archeologia arrow Kipu, tajemniczy szyfr Inków, został złamany!

Kipu, tajemniczy szyfr Inków, został złamany! Drukuj E-mail
Ciekawostki - archeologia
Autor: gazeta.pl   
14.10.2005
Kipu - tajemnicze pismo Inków rozszyfrowane! Jak donoszą amerykańscy naukowcy, antyczne zapiski to szczegółowe księgi rachunkowe biurokratycznego imperium

Państwo Inków istniało niewiele ponad trzysta lat. W tym czasie mieszkańcom Andów udało się stworzyć wspaniałą cywilizację, która jednak, jak wiele innych, padła podbita przez hiszpańskich konkwistadorów. Obok zadziwiających budowli i pięknych naczyń Inkowie pozostawili po sobie zagadkowe kipu - przypominające mopy do mycia podłóg wiązki sznurków. Ponieważ nie natrafiono nigdy na inkaskie zapiski (była to najprawdopodobniej jedyna rozwinięta cywilizacja, która nie wykształciła pisma), sznurkowe znaleziska to jedyne dokumenty, jakie ostały się po tej cywilizacji.

Na złamanie węzełkowego szyfru trzeba było czekać ponad wiek - wreszcie udało się to dwójce naukowców z Uniwersytetu Harvarda. - To precyzyjna dokumentacja podatkowa oraz instrukcje państwowych zarządców - tłumaczy prof. Gary Urton, współautor pracy opublikowanej w dzisiejszym "Science".

Gryzipiórki z Andów

Przypuszczenie, iż misterne sploty mają jakiś związek z gospodarką, nasunęło się naukowcom po analizie hiszpańskich kronik. Przybyli w XVI w. kolonizatorzy nie mogli się nadziwić organizacji inkaskiego państwa - choć jego terytorium rozciągało się na 5,5 tys. km, to cała administracja działała jak w szwajcarskim zegarku. - Mimo wielkiej niechęci Hiszpanie musieli pozwolić Indianom na używanie kipu, póki ci ostatni nie opanowali jakiegoś alfabetu zrozumiałego także dla najeźdźców - komentuje Galen Brokaw, specjalista w dziedzinie andyjskich tekstów ze Stanowego Uniwersytetu Nowego Jorku w Buffalo. Mimo dość oczywistych konotacji z gospodarką i handlem, nie było jednak wiadomo, jak właściwie owe supełki mają się do buchalteryjnych zapisków. Zamiast dalej bezowocnie łamać sobie głowę, prof. Urton postanowił zwrócić się do swojej koleżanki z uczelni Carrie J. Brezine, studentki matematyki i specjalistki od komputerów - skoro człowiek nie dał rady, czas powierzyć zadanie maszynie.

Naukowcy postanowili dokładnie zbadać 21 kipu odnalezionych w Puruchuco - słynnym stanowisku archeologicznym oddalonym o 11 km od stolicy Peru Limy. Puruchuco było ważnym centrum administracyjnym. Znajdowały się tu liczne urzędy oraz centralne biura administratorów. W jednym z odkopanych budynków natrafiono na owalną urnę przykrytą wieczkiem z wydrążonej połówki tykwy. W jej wnętrzu przetrwały nie tylko sznurkowe dokumenty, ale także materiały konieczne do ich "pisania" - luźne nitki, patyczki i paciorki. - Dom należał najprawdopodobniej do khipukamayuq, czyli skryby - tłumaczy Urton. W świecie Inków był to bardzo elitarny zawód, a do szkolenia dopuszczano jedynie wybranych młodzieńców. W analizie odnalezionych zapisków pomogła wielka komputerowa baza danych, jaką kilka lat wcześniej utworzyła para badaczy. - W bazie znajdują się elektroniczne kopie ponad 300 kipu - wyjaśnia Brezine - dzięki temu specjalny program może wyszukiwać powtarzalne wzory, jakie tworzą węzełki - nawet gdy badany fragment zawiera ich 1500! Szczególnie interesujących okazało się siedem supełkowych dokumentów, które - jak uznali badacze - musiały być raportami podatkowymi wędrującymi po kolejnych poziomach inkaskiej biurokracji.

Supełek do supełka

- Na pozór to tylko supełki, ale w rzeczywistości każda taka linka zawierała uniwersalną informację zrozumiałą i użyteczną dla urzędników różnych szczebli - twierdzi Urton, nie kryjąc podziwu dla funkcjonalności inkaskiego systemu. Jak się okazuje, kipu występowało w trzech rodzajach - każdy z nich odpowiadał poszczególnemu poziomowi struktury gospodarki państwa. Jak wykazała analiza, dany rodzaj kipu był sporządzany według ściśle określonego wzoru. Zawierał od dwóch do sześciu rozdziałów, a czasem nawet wstęp z dodatkowymi informacjami. Badaczom udało się odnaleźć po kilka egzemplarzy każdej z odmian, ale dopiero ich sąsiedzkie ułożenie pozwoliło na złamanie inkaskiego kodu.

- Na każdym kipu wyższego rzędu są zapisane sumy jednostkowych rachunków z kipu niższego rzędu i na odwrót - wyjaśniają naukowcy w swojej pracy. Dany rodzaj kipu był przypisany i używany przez urzędników tylko jednego ze szczebli administracji. Najbardziej szczegółowych używali lokalni zarządcy, a tych szczytowych - sekretarze gubernatora. Mimo mnogości urzędów cała administracja imperium była bardzo logicznie zorganizowana, a to warunkowało sprawność działania państwowej gospodarki. Każdy robotnik musiał przepracować określoną liczbę dni na państwowych polach oraz dodatkowo przeznaczyć część swojego urobku na daninę. Zobligowani do podatków rolnicy byli pogrupowani w dziesiątki, pięćdziesiątki, setki i tysiące, a na czele każdej takiej grupy stał urzędnik (każdy z nich miał określoną nazwę, np. Pachaka Kuraka - Pan Stu) pilnujący, by do skarbca wpłynęła odpowiednia ilość ziarna czy innych dóbr. Zadziwiająca jest dokładność inkaskich księgowych - według relacji harwardzkich archeologów, przechodząc na kolejny poziom rachunków, nie mylili się oni więcej niż o kilka jedności (np. 2904 zamiast 2908 lub 161 zamiast 162). - Aby rząd mógł się jakoś połapać w tym galimatiasie, trzeba było stworzyć jasny system informacyjny. Instrukcje mówiłyby, ile dany region ma wypracować, a raporty - ile zostało zebrane z danego terytorium. - Jak dowiedliśmy, kipu spełniało wszystkie te wymagania - zauważa Urton. Ponieważ każda wiązka miała swoisty identyfikator, można było łatwo zweryfikować, z jakiej prowincji pochodziła. I tak np. trzy węzełki w kształcie ósemek umieszczone we wstępie kipu oznaczały rejon Puruchuco. - Jak na biurokratów przystało, kipu były archiwizowane, ale urząd danego szczebla zachowywał jedynie swoje kipu - dodaje prof. Urton. Mimo to łatwo było wydedukować, z czego owe zapiski się brały i co wnosiły w informacje o globalnym budżecie państwa.

Andyjski węzeł gordyjski

Jednak to nie koniec tajemnic kipu. Badacze z Harvardu od razu przyznają się, iż dalej nie wiadomo, co dokładnie było przedmiotem tajemniczych rachunków. - Wiemy ile, od kogo i dla kogo, ale dalej nie wiemy czego - kwituje Brezine. Liczby, jakie zapisywano za pomocą węzełków, mogą bowiem równie dobrze odnosić się do kolb kukurydzy, zwerbowanych robotników czy dni, jakie pozostały do odrobienia na państwowych uprawach w danej prowincji. Jedyną szansą na rozwiązanie tej zagadki byłoby odnalezienie andyjskiego odpowiednika kamienia z Rosetty. - Podobnie było z hieroglifami - wspomina Urton - dokąd nie znaleziono obelisku, na którym wyryto ich greckie tłumaczenie, nikt nie miał pomysłu, co oznaczają egipskie inskrypcje. Jeśli chodzi o Inków, archeologom udało się jedynie odkryć kilka pisanych tekstów, w których zaznaczono, iż są przekładami z kipu. Problem w tym, że nie wiadomo, które kipu są owymi oryginałami. - Jesteśmy mimo wszystko dobrej myśli - zaznacza badacz. - Niedawno odnaleziono kilka kipu o niemal identycznym wzorze - a zatem i treści, ale powstałych w odległych krańcach państwa. Zarówno te, jak i każde kolejne znaleziska przybliżają nas do ostatecznego rozwiązania gordyjskiego węzła, jakim jest pismo Inków - w tym przypadku na nic zda się zdecydowane cięcie.

komentarze:
Dodane przez Gość w dniu - 2013-09-30 12:44:41
Bardzo ciekawie opisane :) :grin
Dodane przez Gość w dniu - 2013-09-30 12:44:44
Bardzo ciekawie opisane :) :grin
Dodane przez Gość w dniu - 2013-09-30 12:46:22
Super praca 8)
Fajna stronka ale...
Dodane przez PawellX w dniu - 2013-10-17 21:10:32
Lubie wracac na ta strone ale musze przyznac ze ciezko bylo ja znalezc w google, byla gdzies na 5 stronie. Przydalo by sie jej pozycjonowanie polecam wpisac w google :  
seo porady  
i na 1 blogu znajdziesz ciekawy i darmowy sposob na podniesienie pozycji w wyszukiwarkach
nc
Dodane przez Gość w dniu - 2014-03-27 09:59:59
:zzz :x :upset :eek
ach, ci Inkowie
Dodane przez Nika w dniu - 2006-03-10 14:47:32
pierwszy raz o takim czyms slysze fascynujące
?
Dodane przez Gość w dniu - 2006-10-06 14:25:14
co tu ma być fascynującego...??
Dodane przez Gość w dniu - 2006-12-09 17:13:47
:upset what is this?? :?
Dodane przez kuba w dniu - 2007-02-24 13:59:39
widzialem to w telezizji wyglada jak zwykly sznurek z supelkami 8) a oni cos w tym widza :p
Dodane przez Gość w dniu - 2007-06-22 17:16:42
INKOWIE TO BYLI GENIUSZE 
Dodane przez Gość w dniu - 2007-09-24 20:32:58
kurcze ale bym chciała być takim archeologiem z UniVersytetu Harvarda, hmmmmmm marzenia się spełniają ;)
ss
Dodane przez Gość w dniu - 2007-12-28 16:32:49
wyginali??? przeciez to nie byli mamuty:)
Dodane przez Gość w dniu - 2008-01-08 19:27:36
Nawet nie chce mi się czytać, ale już z komentarzy wnioskuje, że nie warto.
ja wykładam
Dodane przez ka me ha me ha w dniu - 2008-04-10 16:11:08
ja wykładam na Uniwersytecie................................................kafelki!!! hehehe
:)
Dodane przez Gość w dniu - 2008-05-15 17:54:25
Bardzo fajna strona. Duzo ciekawostek i informacji. :) :) :) :) :) :) :) :) :) :) :)
Dodane przez Gość w dniu - 2009-01-11 10:13:12
:) :) :) ciekawe to, bardzo mi sie podoba :) :) :)
Dodane przez archeolog w dniu - 2009-02-19 09:05:50
porażka
żal
Dodane przez kaper w dniu - 2009-03-08 12:16:11
lol itp :upset :zzz :x
pfff
Dodane przez Gość w dniu - 2009-12-03 13:33:16
jeśli kogoś to nie interesuje to po co sie wypowiada?! :sigh
Dodane przez Gość w dniu - 2009-12-08 06:04:07
yhm :grin bardzo ciekawe!!!!!!!!!!!!!!!!!!
hej
Dodane przez Gość w dniu - 2009-12-08 06:06:46
o co wam chodzi to jest ekscytujące! :) :grin ;) 8) :p :roll :eek :upset :zzz :sigh :? :cry :( :x
Dodane przez Gość w dniu - 2010-03-17 11:11:15
o lol i tak nie czytam :zzz
MOŻE BYC
Dodane przez Ann w dniu - 2010-04-14 11:04:23
widziałam lepszą stronkę :roll :roll
Nice :)
Dodane przez Jurgita w dniu - 2010-05-25 02:46:57
Zawaliste! Wlasnie potrzebowalam wiadomosci o Inkach. Pozdrowienia dla naukowcow! Jestescie wspaniali :* :)
przydatne. ;D
Dodane przez meg. w dniu - 2010-09-11 04:08:22
Bardzo dobre informacje, a do tego przydatne. ; ) Dzięki nim mogłam zrobić pracę z historii. ; ) Dzięki. :)
pomóżcie plis!!
Dodane przez Gość w dniu - 2010-09-27 10:20:42
ej napiszecie mi o muzyce inków :) bo nigdzie nie moge tego znaleść może być nawet link
Dodane przez Gość w dniu - 2010-09-30 13:41:58
:zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :zzz :x
...
Dodane przez Gość w dniu - 2010-11-04 16:13:24
Ciekawe czym nas jeszcze zaskoczą inkowie , ciągle patrzymy w niebo i się zastanawiamy co tam jest ...a tu tyle zagadek na ziemi jeszcze nie rozwiązanych ...
Dodane przez Gość w dniu - 2011-02-28 18:16:51
tam dzie eldorado tam miejce zie 2012 niepoclonie kto ma wiedziec ten wie.....a szczypawki pod zabawki,nie palcia tyle co ja trawki...eeee drua poluwka znajdzie mnie jesli cce olandia ,best tam namierzy mnie twyc u czuc bezkres ema
Dodane przez Gość w dniu - 2011-02-28 18:19:16
a ma;olaty niec szukajom u taty wyplaty slowa jak czyny za zle od karmy baty
Dodane przez Gość w dniu - 2011-09-06 13:29:26
naprawdę bardzo interesujące :)
:)
Dodane przez ArcheologicznaCzternastka w dniu - 2011-09-12 09:40:59
:) Bardzo ciekawe... Wręcz fascynujące. Te wszystkie cywilizacje, które były przed nami, nie rozwiązane zagadki przeszłości... Aż chciałoby się wiedzieć wszystko o dawnych czasach. Jak kogoś to nie interesuje to po co wchodzi na taką stronę? Nie rozumiem tego :/ W każdym razie bardzo mi się podoba to, co tu jest napisane :D
Dodane przez ula w dniu - 2011-09-13 19:38:08
bardzo ciekawe i przydatne :roll :roll :) :) :roll :roll :p :p
fascynujace
Dodane przez x3x w dniu - 2011-09-13 19:42:53
ciekawe czym nas jeszcze zaskocza Inkowie NIEZBADANE TAJEMNICE :roll :roll :) :) :? :? :? :? :p :? :? :roll
kipu
Dodane przez malwiss w dniu - 2011-09-25 08:38:34
to fascynujące mam 13 lat i od 5 interesuje się inkami przeczytałam o nich tyle ksiązek oraz magazynów co w narodowej bibliotece książęk. takie odp.jak zal lol itp. sa nie na miejscu ja osobiscie chcę byc archeologiem mając 14 lat to wszystko co sie niegdys działo jest tak fascynujace mam nadzieje ze ktos pomorze mi spełnic to mazenie kiedys wyjade do peru i postaram sie wykozystac te wszystkie informacje jakie mam. odnajde to co od dawna chce znależć m.kr. :roll :grin ;) 8) :p :p :p :p
kipu
Dodane przez ted w dniu - 2012-01-14 11:38:49
dla każdego kto interesuje się historią Inków to wielkie odkrycie,kapelusz z głowy
kipu
Dodane przez ted w dniu - 2012-01-14 11:43:30
kolego o imieniu kipu polecam ci gorąco książkę królestwo złotych łez Zenona Kosidowskiego ,pozdrawiam ted
Dodane przez Gość w dniu - 2012-04-12 08:51:49
:p ciekawe

Napisz komentarz
Imie:
Tytuł:
Komentarz:



Powered by AkoComment 2.0!
 

Ciekawa i zagadkowa ankieta.
Na tej stronie mi się nie podoba:
 
 
Ciekawe reklamy.
Animacje i Gry Flash