Złamanie kodu niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma przez polskich matematyków przyspieszyło zwycięstwo aliantów nad Niemcami w II wojnie światowej. Polscy kryptolodzy pomogli Brytyjczykom złamać nie tylko szyfry niemieckie, ale także sowieckie - podkreślają naukowcy. W tym roku mija 100. rocznica urodzin Mariana Rejewskiego, jednego z trójki polskich matematyków, którzy złamali kod Enigmy.

Polscy kryptolodzy są cenieni na świecie. "Polacy biorą udział w ogólnoeuropejskich projektach badawczych, takich jak +Ecrypt+, które mają na celu zabezpieczenie przesyłanych informacji" - mówił prezes Międzynarodowego Stowarzyszenia Badań Kryptologicznych (IACR) Andrew Clark na konferencji naukowej poświęconej kryptologii, która odbyła się we wrześniu w Wojskowej Akademii Technicznej w Warszawie.

"Dokonania Rejewskiego i jego kolegów: Różyckiego i Zygalskiego zmieniły bieg historii świata. Polacy powinni być z nich dumni" - podkreślał Andrew Clark.

Gość konferencji, minister nauki i informatyzacji Michał Kleiber zaznaczył, że rozszyfrowanie tajnych kodów Enigmy było jednym z największych osiągnięć kryptologii XX wieku. "Dzięki złamaniu niemieckich szyfrów alianci poznali terminy nalotów na Anglię, plany wojsk marszałka Rommla w Afryce i rozlokowanie wojsk niemieckich w północnej Francji przed zwycięskim desantem w Normandii" - mówi minister.

PRAWDA O ENIGMIE

Prace nad rozwiązywaniem szyfrów nieprzyjaciela prowadzili przed wojną polscy kryptolodzy zatrudnieni w Biurze Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Rozwiązania niemieckiego systemu szyfru maszynowego Enigma na przełomie lat 1932-1933 dokonało trzech polskich młodych matematyków: Marian Rejewski, Jerzy Różycki i Henryk Zygalski.

W lipcu 1939 r., na sześć tygodni przed wybuchem wojny, polski wywiad zdecydował się przekazać Francuzom i Brytyjczykom wiedzę polskich kryptologów o niemieckim systemie szyfrowym Enigma, wraz z precyzyjnym duplikatem maszyny szyfrującej. Dzięki temu wywiad radiowy państw koalicji antyhitlerowskiej znał treść tajnych depesz Wehrmachtu, Kriegsmarine, Luftwaffe i służb bezpieczeństwa III Rzeszy. Pozwoliło to m.in. przygotować zwycięską inwazję aliantów w Normandii w 1944 r.

Po wybuchu wojny, kryptolodzy z Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego przedostali się (wraz ze sprzętem służącym do dekryptażu Enigmy) przez Rumunię do Francji, gdzie kontynuowali prace nad łamaniem niemieckich szyfrów. W 1942 roku w katastrofie statku "Lamoriciere" w pobliżu Balearów zginął Jerzy Różycki.

W 1943 r. dwaj pozostali matematycy dostali się przez Pireneje do Gibraltaru, a stamtąd do Anglii. Tam m.in. rozszyfrowali depesze SS. Nie przyjęto ich jednak do ośrodka kryptologicznego Bletchley Park, mimo iż sukcesy zawdzięczał on właśnie polskim matematykom. Pracowali w kryjówce polskiego Biura Szyfrów w Boxmoor pod Londynem.

Marian Rejewski wrócił do Polski w 1946 roku, Henryk Zygalski osiadł na stałe w Wielkiej Brytanii.

Marian Rejewski zdecydował się ujawnić "tajemnice Enigmy" w 1967 r., składając w Wojskowym Instytucie Historycznym maszynopis pracy pt. "Wspomnienia z mej pracy w Biurze Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego 1932-1945". Jednak dopiero dzięki książce Gustave Bertranda, wydanej w 1973 roku, świat dowiedział się o tajemnicy dekryptażu Enigmy i roli Polaków.

Nazwiska autorów matematycznego rozwiązania Enigmy opinia publiczna poznała w grudniu 1974 roku dzięki prasowej publikacji w "New York Times" amerykańskiego historyka i znawcy kryptologii Davida Kahna.

POLSKA KRAJEM KRYPTOLOGÓW

Historyk, dr Grzegorz Nowik, autor książki "Zanim złamano Enigmę", podkreślił, że polscy kryptolodzy pracujący u boku Brytyjczyków w czasie II wojny światowej złamali nie tylko niemieckie, ale i sowieckie szyfry.

"Nad rozszyfrowaniem przechwyconych sowieckich meldunków pracował w Anglii specjalny zespół polskich kryptologów ds. rosyjskich" - podkreślił dr Nowik.

Zastrzegł, że Polacy nie złamaliby szyfru Enigmy bez sukcesu polskiej kryptografii podczas wojny polsko-bolszewickiej. W latach 1919-1920 kryptolodzy, m.in. matematyk i lingwista porucznik Jan Kowalewski, złamali szyfry Armii Czerwonej. "Polacy jako pierwsi w 1920 r. zastosowali matematyczne metody łamania szyfrów, podczas gdy inne wywiady stosowały metody lingwistyczne" - wyjaśnił.

Jak przypomniał Nowik, według znawcy historii kryptologii Davida Cahna, osiągnięcia Polaków w łamaniu szyfrów nie były dziełem przypadku. "Kryptoanaliza rozwija się w krajach, w których istnieją trzy sprzyjające okoliczności: położenie na skrzyżowaniu kultur i języków, zdolności matematyczne oraz muzyczne mieszkańców, ponieważ muzyka, tak jak matematyka wymaga wyobraźni. Przedwojenna Polska i jej mieszkańcy spełniali wszystkie trzy warunki" - dodał Nowik.

CZAS NA POMNIK WIELKIEJ TRÓJKI!

W tym roku w Bydgoszczy, rodzinnym mieście Mariana Rejewskiego, odsłonięto jego pomnik.Jest tam też ulica Rejewskiego, a na domu, w którym mieszkał, widnieje pamiątkowa tablica.

Minister obrony narodowej Jerzy Szmajdziński zaproponował budowę pomnika poświęconego Marianowi Rejewskiemu, Jerzemu Różyckiemu i Henrykowi Zygalskiemu.

"Tym wielkim Polakom należy się pomnik od wszystkich rodaków. Niech będzie on wyrazem pamięci i wdzięczności" - powiedział minister Szmajdziński, przypominając, że zasługi polskich matematyków przez wiele lat pozostawały niedocenione, a sami bohaterowie nigdy nie domagali się uznania.

W tym roku ukazała się już pamiątkowa książka "Marian Rejewski - życie +Enigmą+ pisane". Do końca grudnia mają być wydane wspomnienia Rejewskiego.

Organizatorami konferencji byli Wojskowa Akademia Techniczna, Instytut Matematyczny Polskiej Akademii Nauk , Polskie Towarzystwo Matematyczne oraz Wojskowe Służby Informacyjne. Patronat honorowy nad konferencją objęli minister obrony narodowej Jerzy Szmajdziński oraz minister nauki i informatyzacji Michał Kleiber.

PAP - Nauka w Polsce, Szymon ÂŁucyk